چشم‌انداز و اهداف
اداره‌کل املاک و موقوفات دانشگاه تهران، صرفاً یک واحد اداری برای ساماندهی و پیگیری امور ملکی نیست؛ بلکه نهادی راهبردی، بین‌نسلی و حافظ بخشی از هویت تاریخی، فرهنگی، علمی و اجتماعی دانشگاه تهران به شمار می‌رود. ضرورت شکل‌گیری این اداره‌کل، بیش از آنکه ناشی از نیازهای اداری روزمره باشد، برخاسته از مسئولیتی تاریخی در قبال سرمایه‌هایی است که طی دهه‌ها، به دانشگاه تهران سپرده شده‌اند؛ سرمایه‌هایی که بخشی از آنها حاصل اعتماد خیرین، واقفان و انسان‌های نیک‌اندیشی است که دارایی و سرمایه عمر خویش را برای اعتلای علم، آموزش، پژوهش و حمایت از دانشجویان این سرزمین وقف کرده‌اند.
املاک و موقوفات دانشگاه، تنها دارایی‌های فیزیکی نیستند؛ بلکه روایت‌گر تاریخ اعتماد عمومی به دانشگاه تهران‌اند. هر موقوفه، حاصل نیتی پاک، دغدغه‌ای انسانی و امیدی به آیندۀ علم و دانش در این کشور است. بسیاری از واقفان، املاک و دارایی‌های ارزشمند خود را با این امید وقف کرده‌اند که دانشگاه تهران، به‌عنوان معتبرترین و مورد اعتمادترین نهاد علمی کشور، حافظ و امانت‌دار شایسته این سرمایه‌ها باشد و آنها را در مسیر نیات خیرخواهانه واقفان به‌کار گیرد.
با این حال، واقعیت موجود در برخی موقوفات دانشگاه تهران، نشان می‌دهد که بخشی از این سرمایه‌های ارزشمند، به‌دلیل نبود ساختار متمرکز، فقدان مدیریت تخصصی، نبود نظام یکپارچۀ اطلاعاتی و کمبود توجه کافی، در معرض فرسودگی، آسیب، تصرف و حتی نابودی تدریجی قرار گرفته‌اند.
در برخی موارد، موقوفات ارزشمند دانشگاه، به‌جای آنکه مأمن علم، دانش، حمایت اجتماعی و خدمت به دانشگاه باشند، به ساختمان‌های متروکه، مخروبه و فاقد بهره‌برداری مؤثر تبدیل شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که بعضاً این املاک، به محل تجمع آسیب‌های اجتماعی، حضور معتادان متجاهر، متکدیان و افراد فاقد هویت مشخص تبدیل شده و شأن وقف و نیت واقفان را با تهدید جدی مواجه ساخته‌اند.
نمونه‌ای از این وضعیت، موقوفه مرحومه بانو فاطمه خیرالهی و موقوفه مرحومه بانو عطیه کسروی است که تصاویر و فیلم‌های آنها را در ادامه مشاهده می‌نمایید؛ موقوفه‌ای ارزشمند واقع در میدان خراسان تهران، که شامل شش‌دانگ دو باب خانه اندرونی و بیرونی و زمین متصل به آنها بوده و واقف، آن را با نیتی کاملاً انسانی و علمی، برای اسکان و حمایت از دانشجویان دختر بی‌بضاعت شهرستانی دانشگاه تهران که توان مالی تأمین خوابگاه نداشته‌اند، وقف نموده است.
این موقوفه، که روزی می‌توانست مأمن آرامش، امید و تحصیل دانشجویان نیازمند باشد، امروز به‌دلیل سال‌ها عدم ساماندهی و رسیدگی کافی، در معرض تخریب، فرسودگی و آسیب‌های جدی قرار گرفته است. مشاهده وضعیت کنونی چنین موقوفه‌ای، صرفاً مشاهده یک ساختمان فرسوده نیست؛ بلکه مشاهده فاصله‌ای دردناک میان نیت بلند واقف و وضعیت موجود بهره‌برداری از موقوفه است.
متأسفانه این شرایط، محدود به یک موقوفه خاص نبوده و در برخی دیگر از موقوفات دانشگاه نیز، آثار ناشی از فقدان ساماندهی، نبود بهره‌برداری هدفمند، عدم صیانت مستمر و نبود ساختار متمرکز مدیریتی قابل مشاهده است. در برخی موارد نیز، به‌دلیل عدم رسیدگی مستمر، زمینه برای تصرفات غیرقانونی، طرح ادعاهای مالکیتی، ایجاد معارضات حقوقی و بروز اختلافات فراهم شده و بعضاً افرادی، مدعی تملک یا تصرف املاکی شده‌اند که متعلق به دانشگاه تهران و یا موقوفه بوده‌اند.
بر همین اساس، ضرورت ایجاد اداره‌کل املاک و موقوفات دانشگاه تهران، صرفاً یک ضرورت اداری یا تشکیلاتی نیست؛ بلکه ضرورتی ماهوی، اخلاقی، حقوقی و تاریخی است. این اداره‌کل، مأموریت دارد پس از دهه‌ها پراکندگی اطلاعات، فقدان انسجام ساختاری و نبود مدیریت یکپارچه، مسیر احیاء، صیانت، ساماندهی و بهره‌برداری صحیح از املاک و موقوفات دانشگاه را آغاز نماید و زمینه بازگشت این سرمایه‌ها به جایگاه واقعی و اثرگذار خود را فراهم سازد.
در همین راستا، چشم‌انداز اداره‌کل املاک و موقوفات دانشگاه تهران، تبدیل شدن به یک نهاد تخصصی، هوشمند، شفاف و مرجع در حوزه مدیریت دارایی‌های غیرمنقول دانشگاهی است؛ نهادی که با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین اطلاعات مکانی، بایگانی دیجیتال، سامانه‌های هوشمند، تحلیل‌های داده‌محور و نظام‌های یکپارچه مدیریتی، بتواند الگویی نوین از حکمرانی هوشمند املاک و موقوفات را در نظام آموزش عالی کشور ارائه نماید.
همچنین اداره‌کل املاک و موقوفات در افق پیش‌رو، درصدد است با استقرار سامانه جامع اطلاعات مکانی (GIS)، زمینۀ تصمیم‌گیری هوشمند، مدیریت ریسک، افزایش بهره‌وری، صیانت بین‌نسلی از دارایی‌ها و توسعه پایدار دانشگاه را فراهم سازد و از تبدیل شدن املاک و موقوفات دانشگاه به دارایی‌های راکد، فرسوده و آسیب‌پذیر جلوگیری نماید.
از سوی دیگر، ساماندهی صحیح موقوفات دانشگاه تهران، می‌تواند آثار اجتماعی و فرهنگی بسیار مهمی نیز در سطح کشور به همراه داشته باشد. دانشگاه تهران همواره به‌عنوان معتبرترین و مورد وثوق‌ترین نهاد علمی کشور شناخته شده و اعتماد عمومی به این دانشگاه، سرمایه‌ای بی‌بدیل برای آینده آن محسوب می‌شود. چنانچه دانشگاه تهران بتواند الگوی موفقی از صیانت، احیاء، شفافیت و بهره‌برداری صحیح از موقوفات ارائه نماید، این امر می‌تواند نقش مؤثری در احیای فرهنگ وقف علمی، افزایش اعتماد خیرین و تشویق واقفان و نیکوکاران به وقف و اهدای دارایی‌های خود به دانشگاه تهران ایفا نماید.